Ekonomi bilgi kartları

TCMB'nin birincil görevi, enflasyonu kontrol altında tutarak Türk Lirası'nın değerini korumaktır. Bu amaç, bankanın tüm para politikası araçlarını kullanmasının temelini oluşturur.

Stagflasyon, İngilizce 'stagnation' (durgunluk) ve 'inflation' (enflasyon) kelimelerinin birleşiminden oluşur. Hem yüksek enflasyon hem de yüksek işsizlik oranlarının bir arada görüldüğü, çözümü zor bir ekonomik sorundur.

SDR, fiziki bir para birimi değildir. Değeri, başlıca uluslararası para birimlerinden (ABD Doları, Euro, Çin Yuanı, Japon Yeni, İngiliz Sterlini) oluşan bir sepete göre belirlenir.

GSYİH, bir ülkenin ekonomik büyüklüğünü ve genel sağlık durumunu ölçmek için kullanılan en yaygın göstergedir. Ülke sınırları içinde kim tarafından üretildiğine bakılmaksızın tüm üretimi kapsar.

TVF, Ziraat Bankası, Borsa İstanbul, THY gibi Türkiye'nin önde gelen kamu şirketlerinin hisselerini portföyünde bulundurarak bu varlıkları daha etkin yönetmeyi amaçlar.

Deflasyon, enflasyonun tam tersidir. Genellikle ekonomik durgunluk dönemlerinde görülür ve tüketicilerin harcamalarını ertelemesine neden olarak durgunluğu derinleştirebilir.

Bu teoriye göre, işsizliği düşürmeye yönelik politikalar kısa vadede enflasyonun artmasına neden olabilir. Ancak bu ilişkinin uzun dönemdeki geçerliliği tartışmalıdır.

Bu paradoksta, malın fiyatındaki artışın neden olduğu gelir etkisi, ikame etkisinden daha güçlüdür. Tüketici, bütçesindeki bu malın payı arttığı için diğer mallardan kısıp bu maldan daha fazla almak zorunda kalır.

Ödemeler Dengesi; Cari İşlemler Hesabı, Sermaye Hesabı ve Finans Hesabı gibi ana hesaplardan oluşur. Bir ülkenin dış ekonomik pozisyonunu gösteren önemli bir göstergedir.

Maliye politikası, genellikle Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yürütülür. Para politikası ile birlikte ekonominin iki temel yönetim aracından biridir.

Para politikası, genellikle enflasyonu kontrol altında tutmak, tam istihdamı sağlamak ve ekonomik büyümeyi desteklemek amacıyla merkez bankaları tarafından yürütülür. Faiz oranları ve açık piyasa işlemleri gibi araçları kullanır.

David Ricardo tarafından geliştirilen bu teori, mutlak üstünlüğe sahip olmasa bile bir ülkenin belirli malların üretiminde uzmanlaşarak ticaretten kazançlı çıkabileceğini gösterir.

Lorenz eğrisi, tam eşitlik durumunu gösteren 45 derecelik doğrudan ne kadar uzaklaşırsa, gelir dağılımındaki adaletsizlik o kadar artar. Bu eğriden türetilen Gini katsayısı da eşitsizliği sayısal olarak ifade eder.

Oligopol piyasasında firmalar arasında fiyat rekabeti yerine genellikle reklam, ürün farklılaştırması gibi rekabet türleri görülür. Otomotiv ve GSM operatörleri bu piyasa yapısına örnek verilebilir.

Kıt kaynaklarla yapılan her seçimin bir bedeli vardır. Fırsat maliyeti, bu bedeli, yani seçilmeyen en değerli alternatifi ifade eder. Örneğin, üniversiteye gitmenin fırsat maliyeti, o süre boyunca çalışarak kazanılabilecek gelirdir.

TÜFE, Türkiye'de enflasyon oranının hesaplanmasında kullanılan en temel göstergelerden biridir ve hanehalkının tipik tüketim sepetindeki ürünlerin fiyat değişimlerini yansıtır.

Bu teoriye göre, çok yüksek vergi oranları çalışma ve yatırım motivasyonunu azaltarak ekonomik aktiviteyi yavaşlatır ve sonuçta devletin topladığı toplam vergi gelirini düşürür.

Bu terim, 1960'larda Hollanda'da zengin doğal gaz yataklarının keşfedilmesinin ardından sanayi sektörünün gerilemesinden esinlenerek ortaya atılmıştır.

Arbitraj işlemleri, piyasalar arasındaki fiyat dengesizliklerini ortadan kaldırarak piyasaların daha etkin çalışmasına yardımcı olur.

Bir yıldan kısa vadeli olanlarına ise Hazine Bonosu denir. Bu senetler, iç borçlanmanın temel araçlarıdır.

Monopol piyasasında firma, piyasa fiyatını belirleme gücüne sahiptir. Bu durum, rekabetin olmamasından kaynaklanır.

2000 yılında faaliyete geçen BDDK, mali piyasaların önemli bir düzenleyici ve denetleyici otoritesidir ve TMSF ile birlikte çalışır.

Bu uygulama, genellikle bir ülkenin diğer ülkelerdeki pazar payını artırmak veya rakip üreticileri piyasa dışına itmek amacıyla yapılır. Ülkeler, dampinge karşı anti-damping vergileri gibi önlemler alabilirler.

Bu dört üretim faktörü, bir ekonominin üretim kapasitesinin temelini oluşturur ve her birinin geliri farklıdır (ücret, faiz, rant, kâr).

Genellikle üst üste iki çeyrek boyunca Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'da (GSYİH) negatif büyüme yaşanması resesyon olarak kabul edilir.

Senyoraj geliri, basılan paranın nominal değeri ile üretim maliyeti arasındaki farktan oluşur. Merkez bankaları için önemli bir gelir kaynağı olabilir.

19. yüzyıl Alman istatistikçi Ernst Engel tarafından ortaya atılan bu yasa, bir ülkenin refah seviyesinin bir göstergesi olarak da kullanılabilir. Gelişmiş ülkelerde gıdanın bütçedeki payı daha düşüktür.

Bu teori, uluslararası ticaretin temel nedenlerinden birinin ülkeler arasındaki faktör donatımı farklılıkları olduğunu savunur. Örneğin, emek zengini bir ülke emek-yoğun ürünler, sermaye zengini bir ülke ise sermaye-yoğun ürünler ihraç etme eğilimindedir.

Eurobondlar genellikle Dolar, Euro veya Yen gibi rezerv para birimleri cinsinden ihraç edilir ve ihraç edildikleri para biriminin ülkesi dışındaki yatırımcılara satılır. İsimlendirme, genellikle ihraç edildiği para birimine göre yapılır.

Mikroekonomi, arz ve talep, firma maliyetleri, piyasa yapıları gibi konulara odaklanırken; makroekonomi ise enflasyon, işsizlik ve milli gelir gibi genel ekonomik olguları inceler.

Bu piyasada firmalar, ürün farklılaştırması yoluyla (marka, ambalaj, reklam vb.) kendi ürünleri üzerinde sınırlı bir tekel gücüne sahip olurlar. Restoranlar, kuaförler ve giyim mağazaları bu piyasa türüne örnek verilebilir.

Nobel ödüllü iktisatçı James Tobin, 1970'lerde Bretton Woods sisteminin çöküşünün ardından bu vergiyi önermiştir. Amacı, spekülatif döviz hareketlerini caydırmak ve finansal piyasalarda istikrarı artırmaktır.

Robert Solow tarafından geliştirilen bu model, bir ekonominin kişi başına düşen sermaye ve çıktı seviyesinin zamanla durağan bir duruma yakınsadığını savunur. Sürekli büyüme ancak dışsal bir faktör olan teknolojik gelişme ile mümkündür.

TMSF, bankaların iflası durumunda mevduat sahiplerinin belirli bir limite kadar olan birikimlerini güvence altına alır. Aynı zamanda, sorunlu bankaların çözümlenmesi ve yeniden yapılandırılması süreçlerinde de aktif rol oynar.

Örneğin, çok susamışken içilen ilk bardak suyun sağladığı fayda, ikinci bardak sudan daha yüksektir. Tüketim devam ettikçe her bir sonraki bardaktan alınan marjinal fayda düşer. Bu ilke, talep eğrisinin neden negatif eğimli olduğunu açıklayan temel nedenlerden biridir.

Devalüasyon sonrası ithalat faturaları anında yükselirken, ihracat hacminin artması zaman alır. Bu nedenle dış ticaret dengesi önce kötüleşir, sonra düzelir ve bu süreç grafikte "J" harfine benzer bir şekil oluşturur.

John Maynard Keynes tarafından ortaya atılan bu kavrama göre, faiz oranları belirli bir minimum seviyeye düştüğünde, para talebi eğrisi tamamen esnek hale gelir ve merkez bankasının para arzını artırması faizleri daha fazla düşüremez, dolayısıyla yatırımları teşvik edemez.

Örneğin, otomobil üretiminde kullanılan çelik veya ekmek yapımında kullanılan un birer ara malıdır. Bu mallar, nihai ürünün bir parçası haline gelirler ve Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) hesaplamalarında çifte sayımı önlemek için dikkate alınmazlar.

1981 yılında kurulan SPK, menkul kıymetlerin ihracını, halka arzını, alım satımını düzenler ve yatırımcıların haklarını korumayı amaçlayan idari ve mali özerkliğe sahip bir düzenleyici kurumdur.

Bu hipoteze göre, ekonomik birimler gelecekle ilgili tahminlerini yaparken sadece geçmiş verilere değil, aynı zamanda mevcut tüm bilgilere (ekonomi politikaları dahil) dayanarak rasyonel ve sistematik hata yapmadan karar alırlar.

Örneğin, bir fabrikanın neden olduğu hava kirliliği negatif dışsallık, bir arıcının faaliyetlerinin çevredeki tarıma katkısı ise pozitif dışsallık olarak kabul edilir.

Para icat edilmeden önce kullanılan en ilkel ticaret yöntemidir ve "ihtiyaçların çifte örtüşmesi" sorununu beraberinde getirir.

Bu konsept, adını matematikçi John Forbes Nash Jr.'dan almıştır ve özellikle oligopol piyasalarının analizinde sıklıkla kullanılır.

Diğer üretim faktörlerinin gelirleri ise şunlardır:

• Emek: Ücret
• Toprak (Doğal Kaynaklar): Rant
• Girişimcilik: Kâr

Bu endeks, Türkiye'deki hisse senedi piyasasının genel eğilimi hakkında önemli bir gösterge olarak kabul edilir ve Borsa İstanbul tarafından hesaplanır.

TÜİK, Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bağlıdır ve ülkenin resmi istatistiklerini üretir. Bu veriler, ekonomik politikaların oluşturulmasında ve uygulanmasında kritik bir rol oynar.

Ters seçim, asimetrik bilgi (bir tarafın diğerinden daha fazla bilgiye sahip olması) durumundan kaynaklanan bir piyasa başarısızlığıdır. Bu durum, piyasanın verimsiz çalışmasına veya çökmesine neden olabilir.

GSYİH Deflatörü, TÜFE gibi bir enflasyon ölçüsüdür ancak ekonomide üretilen tüm nihai mal ve hizmetleri kapsarken, TÜFE sadece hanehalklarının tükettiği belirli bir sepeti kapsar. Formülü: (Nominal GSYİH / Reel GSYİH) x 100.

Monopson, monopolün (tek satıcı) alıcı tarafındaki karşılığıdır. Bu piyasada alıcı, fiyatı belirlemede önemli bir güce sahiptir. Örneğin, bir kasabadaki tek büyük fabrika, işgücü piyasasında bir monopson durumundadır.

Bu rejimde merkez bankası, belirlenen kur seviyesini (parite) korumak için döviz piyasasına döviz alım veya satım yoluyla müdahale eder. Dalgalı kur rejiminin tersidir.