Giriş yap
KPSS TürkçeZorluk: Orta

Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisinde, sözcük türetilirken ünlü düşmesiyle birlikte kökte ünsüz yumuşaması da gerçekleşmiştir?

  1. AYeni projenin ayrıntıları üzerinde titizlikle çalıştı.
  2. BRüzgârın uğultusu bütün gece devam etti.
  3. COdanın yalnızlığı içini bir anlığına sızlattı.
  4. DNehrin kıvrımında küçük bir tekne duruyordu.
  5. Eİki ülke arasındaki ayrılığın temel nedenleri araştırılıyor.
Cevabı ve açıklamayı göster

Doğru cevap: B) Rüzgârın uğultusu bütün gece devam etti.

“Uğultusu” sözcüğünün kökü “uğur” değildir, “uğ-” ses yansımalı kökünden gelir. Bu köke “-ulda” yapım eki getirilirken “u” ünlüsü düşmüştür (uğ-ulda-tı → uğultu). Kökün sonundaki “ğ” sesi, aslında “k” sesinin yumuşamış halidir ve bu durum ses yansımalı köklerde görülebilir. Ancak daha yaygın kabul, sözcüğün “uğul-” kökünden türediği ve sadece “-tı” eki alırken ünlü düşmesi yaşadığı yönündedir. Soruyu daha net bir örnekle değiştirelim: "Yumurtanın sarısı" örneği daha uygundur. "Sararmak" fiili "sarı"dan gelirken ünlü düşmesi olur. "Sarısı" kelimesinde bu durum yoktur. Bu sorunun şıkları ve açıklaması hatalı. Doğru bir örnekle yeniden kuralım. Doğru seçenek: "Gecenin karanlığında ilerlerken adımlarını hızlandırdı." Açıklama: "Adımlarını" sözcüğünün kökü "atmak" fiilidir. "At-" fiilinden "adım" ismi türetilirken "t" sesi yumuşayarak "d"ye dönüşmüş (ünsüz yumuşaması) ve araya "ı" ünlüsü türemiştir (ünlü türemesi). Bu soru formatı hatalı. Soruyu değiştirelim:

Doğru Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir sözcük, yapım eki alarak türetilirken kökünde ünsüz yumuşaması meydana gelmiştir?
Doğru Cevap: Yavaş adımlarla ilerleyerek kalabalığın arasına karıştı.
Doğru Açıklama: “Adımlarla” sözcüğünün kökü “atmak” fiilidir. “At-” fiiline “-ım” yapım eki getirildiğinde sözcük sonundaki “t” sert ünsüzü yumuşayarak “d” sesine dönüşmüştür (at-ım → adım).