Sanayi Konusu bilgi kartları

Bölgede zeytin, pamuk ve tütün tarımının yaygın olması bu sanayi kollarının gelişmesini sağlamıştır.

Bu nedenle fabrikalar, üretim alanlarına yakın kurulmak zorundadır.

Sanayi tesislerinin kuruluşunda hammaddeye yakınlık tek kriter değildir. Pazar, ulaşım, sermaye gibi beşeri faktörler de çok önemlidir.

Gübre üretiminde kullanılan fosfat ve potas gibi hammaddeler büyük oranda dışarıdan alınır. Bu da limanları stratejik hale getirir.

Türkiye'de çıkarılan petrolün önemli bir kısmı Batman ve çevresindedir. Bu nedenle rafineri doğrudan hammadde kaynağının yanına kurulmuştur.

Çay da şeker pancarı gibi çabuk işlenmesi gereken bir tarım ürünüdür.

Bu iller, hammadde olan kil yataklarına yakınlıkları ile bilinir.

Her iki tesis de kuruluş yeri olarak hammadde kaynağına yakınlığı esas almıştır.

Çimento sanayisi, hammaddesi her yerde kolayca bulunabildiği için pazar koşullarına ve ulaşım olanaklarına göre ülkenin dört bir yanına dağılmıştır.

Alüminyumun işlenmesi (izabe) çok yüksek miktarda elektrik enerjisi gerektirir. Bu nedenle fabrika, büyük bir enerji kaynağı olan HES'e yakın bir yere kurulmuştur.

Kağıt üretimi hem çok su gerektirir hem de hammaddenin bir kısmı ithal edilir. Bu nedenle limanlara ve su kaynaklarına yakınlık, ormanlara yakınlıktan daha önemli hale gelebilmektedir.

Bandırma, hem bor yataklarına yakınlığı hem de liman kenti olması sebebiyle bor işleme tesisleri için stratejik bir konumdadır.

Ferrokrom, krom madeninin işlenmesiyle elde edilir. Bu tesisler, Türkiye'nin en önemli krom yataklarının bulunduğu Elazığ (Guleman) ve Antalya çevresine kurulmuştur.

Gübre sanayisi ya fosfat ve potas gibi hammaddelerin ithal edildiği limanlara ya da azotlu gübre üretiminde kilit rol oynayan doğal gaz boru hatlarına yakın yerlere kurulur.

Bu şehirlerdeki sanayileşme, Cumhuriyet'in ilk yıllarına dayanan stratejik yatırımlar, teknik üniversitelerin varlığı ve yetişmiş iş gücü gibi faktörlere dayanmaktadır.

Türkiye'de petrol üretimi yetersiz olduğu için petrokimya tesisleri, ham petrolün ithal edildiği büyük limanlara ve ürünlerin satılacağı büyük pazarlara yakın olarak kurulmuştur.

Her iki sanayi kolu da tarımsal hammaddeye dayalıdır ve bozulabilir olduğu için işleme tesisleri genellikle üretim alanlarına yakın kurulur. Trakya ayçiçeği, Ege ise zeytin üretiminde liderdir.

İlk kurulan fabrikalar yerli enerji kaynağı olan taş kömürüne yakınken, İskenderun tesisi hem hammadde (Sivas-Malatya) hem de ithal enerji kaynağına ulaşım kolaylığı sağlayan liman konumu nedeniyle seçilmiştir.

Buğday, arpa gibi tahılların en çok üretildiği bölge İç Anadolu olduğu için, bu ürünleri işleyen sanayi tesisleri de hammadde kaynağının yanında kurulmuştur.

Lületaşı rezervlerinin neredeyse tamamı Eskişehir ve çevresinde bulunduğu için, bu madene dayalı el sanatları ve sanayi de bu ilimizde gelişmiştir.

Kırıkkale, hem önemli boru hatlarının geçtiği hem de ülkenin merkezinde, olası dış tehditlere karşı daha korunaklı bir konumda bulunduğu için stratejik sanayi tesislerine ev sahipliği yapar.

Bu bölgeler, sanayinin hammaddesi olan domates, biber, bezelye gibi sebzeler ile çeşitli meyvelerin üretiminde lider konumdadır.

OSB'ler, sanayi tesislerinin ihtiyaç duyduğu yol, su, elektrik, doğal gaz gibi altyapı hizmetlerinin hazır olduğu, planlı ve düzenli sanayi alanlarıdır.

Pamuk, çırçırlama gibi ön işlemler gerektirir ve hacimlidir. Yün ise daha dayanıklıdır ve taşınması daha kolaydır. Bu yüzden yünlü dokuma fabrikaları (örneğin Hereke) hammadde alanından uzakta kurulabilmiştir.

Linyit, kalorisi düşük olduğu için çıkarıldığı yerde tüketilmesi en ekonomik olan enerji kaynağıdır. Bu nedenle linyitle çalışan termik santraller, maden sahalarının hemen yanına kurulur.

Bu üç şehir, hem büyük üretim tesislerine hem de mobilya üzerine uzmanlaşmış sanayi sitelerine sahip olmalarıyla Türkiye mobilya sektörünün lokomotifleridir.

DAP bölgesi hayvancılık potansiyeli yüksek bir alandır. Ulaşımın gelişmesi, üretilen et ve süt gibi çabuk bozulabilen ürünlerin işlenerek daha geniş pazarlara ulaştırılmasını kolaylaştıracaktır.

Karaman, "Türkiye'nin bisküvi başkenti" olarak bilinir ve birçok büyük gıda firmasının üretim tesislerine ev sahipliği yapar. Bu durum, ilin gıda sanayisinde bir ihtisaslaşma merkezi haline gelmesini sağlamıştır.

İskenderun liman kenti olması ve demiryolu ile Divriği ve Hekimhan'daki zengin demir yataklarına bağlanması, fabrikanın kuruluş yeri seçiminde hem ulaşım hem de hammaddeye erişim açısından kilit rol oynamıştır.

Endüstri Bölgeleri, genellikle tek bir büyük yatırımcıya veya belirli bir yüksek teknolojiye odaklanırken, OSB'ler farklı sektörlerden çok sayıda küçük ve orta ölçekli işletmeyi barındırır. Amaç, büyük projelerin önünü açmaktır.

Kocaeli, hem büyük otomotiv fabrikalarına (pazar) hem de limanlara (ithalat/ihracat) yakınlığı sayesinde lastik sanayisi için en ideal konumdadır.

Keçiborlu'daki kükürt yatakları Türkiye için önemli bir rezerve sahipti ancak tesisler günümüzde üretim yapmamaktadır. Bu durum, sanayinin hammadde kaynaklarına bağımlılığını gösteren bir örnektir.

Bu iller, dünyanın en önemli fındık üretim alanlarıdır. Bu nedenle hammaddeye yakınlık faktöründen dolayı fındığa dayalı sanayi kolları doğal olarak burada yoğunlaşmıştır.

Borik asit üretiminde sülfürik asit kullanılırken, fosforik asit gübre sanayisinin temelidir. Bandırma limanı, hem bor ihracatı hem de gübre hammaddesi ithalatı için kritik öneme sahiptir. Bu bir entegre tesis örneğidir.

İlaç sanayisi, yüksek teknoloji ve Ar-Ge gerektiren bir sektördür. Bu nedenle, beşeri sermayenin, ulaşım ağlarının ve tüketim pazarının en gelişmiş olduğu Marmara Bölgesi'nde yoğunlaşmıştır.

Bu tesis, tarımsal atıkları katma değerli ürünlere dönüştürerek sürdürülebilir sanayi ve döngüsel ekonomiye ülkemizden önemli bir örnektir.

Serbest Bölgeler, ülkenin gümrük hattı dışında sayılarak ihracata yönelik üretimi ve yabancı sermayeyi teşvik etmek amacıyla kurulur. Mersin, limanı sayesinde bu konuda öncü olmuştur.

Bu üç şehir, Türkiye'nin demiryolu taşımacılığının ve sanayisinin kalbi olarak kabul edilir ve Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren bu alanda uzmanlaşmıştır. Günümüzde bu üç kurum TÜRASAŞ çatısı altında birleştirilmiştir.

Bor karbür, elmastan sonra bilinen en sert malzemelerden biridir ve yüksek teknolojili savunma sanayii ile nükleer enerjide kritik bir öneme sahiptir. Bandırma'daki tesis bu alanda Türkiye'nin en önemli yatırımlarındandır.

Zonguldak-Çatalağzı, Türkiye'nin tek taş kömürü ile çalışan termik santralidir. Soma (Manisa), Tunçbilek (Kütahya) ve Seyitömer (Kütahya) santralleri ise çevrelerindeki zengin linyit yataklarına dayalı olarak kurulmuştur.

Batman Rafinerisi hammaddeye yakın kurulmuştur. Ancak diğer tüm rafineriler (İzmit-TÜPRAŞ, Aliağa-STAR, Kırıkkale-Orta Anadolu) ithal petrole bağımlı oldukları için limanlara veya ana boru hatlarına yakın yerlere kurulmuştur.

Afyonkarahisar, zengin ve kaliteli mermer yatakları sayesinde hem mermer çıkarımında hem de işlemesinde Türkiye'nin lider şehridir. Marmara Adası (Balıkesir) da mermer çıkarımında önemli bir merkezdir.

GAP'ın temel amacı sulu tarımı yaygınlaştırmaktır. Bu durum, pamuk, mısır, soya gibi sanayi bitkilerinin üretimini artıracak ve bu ürünleri hammadde olarak kullanan sanayi kollarının gelişmesini sağlayacaktır.

Serbest bölgeler, ülkenin siyasi sınırları içinde olmakla birlikte gümrük bölgesi dışında sayılan, ihracata yönelik yatırım ve üretimi teşvik etmek amacıyla vergi avantajlarının sağlandığı özel ekonomik alanlardır.

İstanbul, hem hammaddeye (Trakya ve Marmara'daki hayvancılık) hem de büyük bir pazar ve limana sahip olması nedeniyle deri sanayisinin merkezidir. İzmir ve Uşak da deri sanayisinde gelişmiş diğer şehirlerdir.

Örneğin, otomotiv fabrikalarının Bursa ve Kocaeli çevresinde toplanması, lastik, yedek parça gibi yan sanayilerin de bu bölgede kümelenmesine yol açar. Bu duruma aglomerasyon veya sanayide yığılma denir.

Aliağa, büyük gemilerin yanaşabildiği derin bir limana sahip olması, enerji nakil hatlarının kesişim noktasında bulunması ve ana ulaşım yollarına yakınlığı sayesinde ağır sanayi tesisleri için stratejik bir konumdadır.