Türkiye’nin İklimi Ve Bitki Örtüsü bilgi kartları

Ülkenin iç kesimlerinin büyük bir bölümü deniz etkisinden uzak olduğu için karasal iklim özellikleri gösterir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlıdır.

Maki, Akdeniz ikliminin karakteristik bitki örtüsüdür ve yaz kuraklığına dayanıklı türlerden (zeytin, defne, keçiboynuzu vb.) oluşur.

Toroslar, jeolojik yapısı, yükselti farklılıkları ve iklim çeşitliliği nedeniyle endemik türler açısından oldukça zengindir. Özellikle Batı ve Orta Toroslar bu konuda öne çıkar.

Karadeniz ikliminde yıl boyunca nemlilik oranı yüksek olup, belirgin bir kurak dönem yaşanmaz. Bu durum, gür ormanların (kayın, gürgen, ladin) oluşumunu sağlamıştır.

Erzurum-Kars Platosu gibi yüksek kesimlerde yazlar serin ve yağışlı geçtiği için orman yerine alpin çayırlar gelişmiştir. Bu çayırlar, verimli Çernezyom toprakları üzerinde bulunur.

Samyeli rüzgarı, Suriye ve Irak çöllerinden kaynaklanır. Yaz aylarında etkili olduğunda tarım ürünlerine zarar verebilir ve aşırı sıcaklara neden olabilir.

Örneğin, Amanos Dağları'ndaki kayın ağacı veya Köyceğiz Gölü çevresindeki sığla ağacı, geçmiş iklim dönemlerinden kalma relikt bitkilere örnektir.

Çoruh Vadisi boyunca etkili olan mikroklima iklim koşulları sayesinde, normalde Akdeniz iklimine özgü olan zeytin gibi ürünler Artvin'de yetişebilmektedir.

Bozkır bitki örtüsü, karasal iklimin en belirgin özelliğidir. Geven, yavşan otu, çoban yastığı gibi türler bu formasyonun tipik bitkileridir.

Garigler, genellikle lavanta, kekik, funda gibi kurakçıl ve kısa boylu bitkilerden oluşur. Makinin tahrip edildiği alanlarda görülürler.

Özellikle yaz aylarında Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nden başlayarak iç bölgelerde etkili olur, sıcak ve kuru hava koşulları yaratarak buharlaşmayı şiddetlendirir.

Akdeniz'deki maki gibi kurakçıl değil, neme dayanıklı türlerden oluşmasıyla ondan ayrılır. Her mevsim yeşil kalabilen bitkilerden oluşur.

Çevresindeki genel iklim koşullarından belirgin sapmalar gösteren, dar alanlara özgü iklim tipidir. Fön rüzgarları, çukurda kalma gibi faktörler mikroklima alanları oluşturur.

Her mevsim yağışlı olan iklim rejimi, güneşli gün sayısını azaltır ve bu durum tarımsal faaliyetleri (özellikle olgunlaşma süresi uzun ürünler için) etkiler.

Türkiye'yi kuzeydoğudan etkileyen bu basınç merkezi, kış mevsiminin özellikle Doğu Anadolu'da çok sert geçmesine neden olan ana faktörlerden biridir.

Balkanlar üzerindeki yüksek basınç alanı ile Basra üzerindeki alçak basınç alanı arasında oluşan bu rüzgar, yaz sıcaklarını bir nebze olsun hafifletir ve deniz ulaşımını etkileyebilir.

Kıyıdan itibaren genellikle şu sıralama görülür:

• Geniş Yapraklı Ormanlar (veya Maki)
• Karma Ormanlar
• İğne Yapraklı Ormanlar
• Alpin Çayırlar

Bu bölgede yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise çok soğuk ve kar yağışlı geçer. Bu durum, günlük ve yıllık sıcaklık farklarını (amplitüd) artırır.

Doğal bozkırdan farklı olarak, bu alanlar eskiden ormanlarla kaplıydı. Bu nedenle 'insan eliyle oluşmuş bozkır' anlamına gelir.

Türkiye'nin göreceli konumu (yer şekilleri, denizellik vb.) iklim çeşitliliğini artırırken, mutlak konumu (matematiksel konumu) orta kuşak iklim özelliklerinin görülmesini sağlar.

Gündüz denizden karaya esen deniz melteminin tersi olan bu rüzgar, karaların gece daha hızlı soğumasıyla oluşan yüksek basınç alanından denize doğru eser.

Akdeniz ikliminin tipik yağış rejimi (yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı) ve kalkerli araziler üzerinde oluşan kırmızı renkli terra rossa toprakları bu iklimin en belirgin özellikleridir.

Bu durum, özellikle durgun kış gecelerinde yaşanır. Soğuk ve yoğun hava çukur alanlara çökerken, daha hafif olan sıcak hava yamaçlarda kalır. Bu nedenle don riski vadi tabanlarında daha yüksektir.

Türkiye'de orman üst sınırı, nem ve sıcaklık koşullarına bağlı olarak bölgelere göre değişir. En yüksek olduğu yer Doğu Anadolu, en alçak olduğu yer ise Karadeniz'dir.

Kaçkar Dağları gibi yüksek sıralar, denize paralel ve yakın uzanarak orografik (yamaç) yağışlarının maksimum seviyede olmasına neden olur.

Kızılçam, Akdeniz ikliminin karakteristik ağaç türüdür. Marmara'nın güneyinde görülmesi, bu bölgenin Karadeniz ve Karasal iklimler arasında bir geçiş zonu olduğunu ve Akdeniz iklim etkilerinin kuzeye doğru sokulduğunu kanıtlar.

İzlanda Alçak Basıncı, Türkiye'nin kış mevsimi hava koşullarını belirleyen en önemli basınç merkezlerinden biridir. Etkili olduğunda kışlar ılık ve bol yağışlı geçer.

Bu bitkiler, özellikle Doğu ve İç Anadolu'nun yüksek dağlık step alanlarında, zorlu iklim koşullarına uyum sağlamışlardır ve erozyonun önlenmesinde önemli rol oynarlar.

Bakı, bir yamacın güneşe dönük olma durumudur. Türkiye Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için dağların güney yamaçları genellikle kuzey yamaçlarından daha sıcak ve kurudur.

Poyraz, kuzeydoğudan eser. Kışın etkili olduğunda sıcaklığı belirgin şekilde düşürür ve kar yağışına neden olabilir. Yazın ise serinletici bir etki yapar.

Fön rüzgarı, kış aylarında sıcaklığı artırarak mikroklima alanları oluşturur ve tarımsal çeşitliliği destekler.

Yüksek organik madde içeriği nedeniyle bu topraklara 'kara toprak' denir ve tarımsal potansiyeli çok yüksektir. Ancak bölgedeki iklim koşulları (kısa ve serin yazlar) tarımsal kullanımı sınırlar.

Bu faktörler bir araya gelerek toprağın rüzgarla taşınmasını kolaylaştırır ve çölleşme sürecini hızlandırır. Alınan önlemlerle süreç yavaşlatılmaya çalışılmaktadır.

Nem, ısının atmosferde tutulmasını sağlayarak aşırı ısınmayı ve aşırı soğumayı engeller. Bu nedenle nemli bölgelerde sıcaklık farkları daha az olur.

Denizden gelen nemli hava kütleleri, dağ yamaçlarına yağış bıraktıktan sonra iç kısımlara kuru olarak ulaşır. Bu duruma 'yağış gölgesi' veya 'orografik kuraklık' denir.

Yağış rejiminin düzenli ve nemliliğin yıl boyunca yüksek olması, bitki gelişimini hızlandırır ve ormanların tahrip sonrası kendini daha çabuk yenilemesine olanak tanır.

Ergene Havzası, Marmara Bölgesi'nde olmasına rağmen etrafındaki yükseltiler nedeniyle deniz etkisine kapalıdır. Bu durum yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlı bir iklimin ortaya çıkmasına neden olur.

Sarıçam, özellikle Kuzey Anadolu Dağları ve Doğu Anadolu'daki yüksek kesimlerde ormanların en son ulaştığı seviyelerde yayılış gösterir.

Sığla ağacı, geçmiş jeolojik dönemlerden kalma (relikt) bir tür olup, günümüzdeki doğal yayılış alanı sadece Türkiye'nin güneybatısı ile sınırlıdır (endemik).

Enlem etkisiyle güneşte kalma süresinin uzun olması ve Toros Dağları'nın kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerini engellemesi bu durumun temel nedenleridir.

Bu topraklar, karasal iklimin yarı kurak koşullarında, bozkır bitki örtüsü altında oluşur ve humus bakımından nispeten fakirdir.

Ege Bölgesi'nde dağlar denize dik uzandığı için denizel etki iç kesimlere kadar sokulabilirken, Akdeniz'de bu etki dar bir kıyı şeridiyle sınırlı kalır.

Bu durum, kısa mesafelerde belirgin iklim ve bitki örtüsü farklılıklarının oluşmasına yol açan tipik bir bakı ve dağların uzanış yönü etkisidir. Güney yamaçlarda fön karakterli rüzgarlar da etkilidir.

Sürekli yağış ve yüksek bulutluluk oranı nedeniyle hava neme doygundur. Bu durum, günlük ve yıllık sıcaklık farklarının da az olmasını sağlar.

Türkiye'nin orta kuşakta yer alması, farklı karakterdeki bu hava kütlelerinin karşılaşma alanı (frontal zon) olmasını sağlar, bu da özellikle kış mevsimi yağışlarının temelini oluşturur.

Denizellik ve yıl boyu süren nemlilik, aşırı ısınma ve soğumayı engelleyerek sıcaklık farklarını azaltır ve yağış rejimini düzenli hale getirir.

Her bitki kuşağı, belirli bir sıcaklık ve nemlilik aralığına uyum sağlamıştır. Yükseldikçe sıcaklık düşer ve belirli bir seviyeye kadar yağış artar, bu da bitki örtüsünü katmanlara ayırır.

Yüksek dağlardan ovaya doğru alçalan hava kütleleri ısınarak (fön etkisi) kışların daha ılıman geçmesini sağlar. Bu durum mikroklima alanı oluşumunun tipik bir örneğidir.

Bu durumun temel nedenleri yükseltinin fazla olması, karasallık ve kışın etkili olan Sibirya Termik Yüksek Basıncı'dır.

İlkbahar ve yaz başlarında ısınan havanın hızla yükselerek soğuması sonucu genellikle öğleden sonra meydana gelen kısa süreli ve sağanak şeklindeki yağışlardır.