Türkiye’nin Beşeri Coğrafyası bilgi kartları

Arazinin engebeli olması, su kaynaklarının bolluğu ve tarım alanlarının parçalı yapısı bu yerleşme tipinin ortaya çıkmasında etkilidir.

Bu yoğunluk, tarım arazilerinin ne kadar verimli kullanıldığı ve birim alandan ne kadar insanın geçindiği hakkında fikir verir.

Bu durum, Türkiye'nin 'yaşlanan bir nüfus' yapısına doğru evrildiğini göstermektedir. Nüfus artış hızı yavaşlamaktadır.

Sanayi, ticaret, ulaşım ve finans gibi ekonomik faaliyetlerin bu bölgede yoğunlaşması, nüfusun toplanmasının ana nedenidir.

Kırsal kesimdeki itici faktörlerin yanı sıra şehirlerin sunduğu bu çekici faktörler göçü tetikler.

Cittaslow, küreselleşmenin yarattığı tek tipleşmeye karşı, kentlerin kendi kimliklerini koruyarak yaşam kalitesini artırmayı hedefleyen bir kentler birliğidir.

Gelişmişlik seviyesi arttıkça hizmet sektöründe çalışanların oranı da artmaktadır.

Bu yerleşme tipi genellikle Bolu, Sakarya, Zonguldak ve Düzce gibi illerde görülür.

Karstik arazi, suyun yer altına sızmasına neden olarak yüzey sularını fakirleştirir ve tarıma elverişsiz bir yapı oluşturur. Bu da yerleşmeyi sınırlar.

Formülü: Toplam Nüfus / Yüz Ölçümü. Ülkenin gelişmişliği hakkında doğrudan bilgi vermez, sadece kilometrekareye düşen insan sayısını gösterir.

Bu sayım, yeni kurulan cumhuriyetin demografik yapısını anlamak, vergi ve askerlik gibi konularda planlama yapmak için temel bir veri kaynağı olmuştur.

Bu tarih, Türkiye'nin sanayileşme ve kentleşme sürecinde önemli bir dönüm noktası olarak kabul edilir. Bu yıldan sonra kentleşme hızı artarak devam etmiştir.

Bu göçler geçicidir ve genellikle tarım, turizm veya inşaat gibi belirli bir mevsimde yoğunlaşan ekonomik faaliyetlere bağlı olarak gerçekleşir.

Mezralar, zamanla büyüyerek bir köye dönüşebilirler. Genellikle ana köyden uzakta kurulurlar.

Demografik yatırımların yüksek olması, kalkınma için kullanılabilecek kaynakların temel hizmetlere ayrılmasına neden olur ve bu durum ülke ekonomisini olumsuz etkileyebilir.

İnsanlar su kaynağının etrafında toplanmak zorunda kaldığı için evler birbirine yakın inşa edilir. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da yaygındır.

Bu, uluslararası anlaşmalara dayalı, zorunlu bir göç türüdür ve iki ülkenin de demografik yapısında önemli değişikliklere yol açmıştır.

Bu dönemde sağlık hizmetlerinin iyileşmesiyle bebek ölümlerinin azalması ve II. Dünya Savaşı sonrası refah artışı gibi nedenlerle nüfus artış hızı zirve yapmıştır.

Formülü: Toplam Nüfus / Tarım Alanları. Bu değerin yüksek olması, tarım alanları üzerindeki nüfus baskısının fazla olduğunu gösterir.

Türkiye, hem beyin göçü veren hem de komşu ülkelerden beyin göçü alan bir ülkedir.

Ağıllar, özellikle İç Anadolu ve Doğu Anadolu'da küçükbaş hayvancılığın yaygın olduğu alanlarda görülür ve genellikle köyün yakınında bulunur.

Bu dönemde yüksek nüfus artış hızının kalkınmayı yavaşlattığı düşüncesiyle 'nüfus artış hızını düşürücü' politikalar benimsenmiştir.

Obalar, özellikle Toroslar'da ve Doğu Anadolu'da Yörükler gibi göçebe topluluklar tarafından kullanılan geleneksel bir yerleşme türüdür.

Eskişehir, sahip olduğu üniversiteler ve öğrenci nüfusu sayesinde önemli bir kültür ve eğitim merkezi haline gelmiştir.

Bölgenin dağlık ve engebeli yapısı tarım alanlarını kısıtlar, bu da mevcut tarım arazisi başına düşen insan sayısını (fizyolojik yoğunluk) artırır.

Bu oran, çalışan nüfusun bakmakla yükümlü olduğu kişi sayısını gösterir ve bir ülkenin ekonomik yükü hakkında fikir verir.

1980 sonrası uygulanan liberal ekonomi politikaları, hizmet sektörünün (turizm, bankacılık, ulaşım vb.) hızla büyümesini sağlamıştır.

İstanbul, Ankara ve İzmir Türkiye'nin en önemli metropol alanlarıdır.

Bu göç, 20. yüzyılda Türkiye'ye yönelik en büyük kitlesel ve ani göç hareketlerinden biridir.

Özellikle Batı Karadeniz ve Batı Anadolu'da yaygın olan, dağınık yerleşme özelliğindeki sürekli köy altı yerleşmeleridir. Bir muhtarlığa bağlı birkaç mahalleden oluşan yerleşmelere ise divan denir.

Doğum oranları düşse bile, geçmişteki yüksek doğum oranları nedeniyle genç nüfusun fazla olması ve bu nüfusun üreme çağına gelmesiyle nüfusun bir süre daha artmaya devam etmesidir.

Bu kurama göre göç kararı; kaynak bölgedeki itici faktörler, hedef bölgedeki çekici faktörler (iş imkanları, eğitim vb.), araya giren engeller ve kişisel faktörlerin etkileşimi sonucu alınır.

İstanbul; sanayi, finans, ticaret, turizm, kültür, eğitim ve ulaşım gibi çok sayıda fonksiyona sahip olmasıyla Türkiye'nin en büyük polifonksiyonel (çok fonksiyonlu) şehridir. İzmir ve Ankara da diğer önemli örneklerdir.

Yetersiz yağış, yüksek buharlaşma ve toprağın tuzluluk oranının yüksek olması tarımsal faaliyetleri kısıtladığı için bu bölgede nüfus yoğunluğu düşüktür.

Bu politika, nüfus dinamizmini korumak, genç nüfus oranını artırmak ve potansiyel demografik sorunların (yaşlı nüfusun artması, sosyal güvenlik sisteminin yükü vb.) önüne geçmek amacıyla benimsenmiştir.

Oba, genellikle göçebe hayvancılık yapan Yörüklerin kıl çadırlardan oluşturduğu geçici bir yerleşme birimidir. Yayladan farkı, daha hareketli ve genellikle çadırlardan oluşmasıdır.

Sanayi tesislerinin yoğunlaştığı Çatalca-Kocaeli, İzmir, Bursa, Adana gibi bölgeler, sağladığı iş imkanları nedeniyle yoğun nüfus çeken alanlardır. Bu durum, iç göçün de temel nedenlerindendir.

Gecekondulaşma, hızlı ve plansız kentleşmenin bir sonucudur ve beraberinde altyapı yetersizliği, çevre kirliliği ve sosyal uyum sorunları gibi birçok problemi getirir.

Ortanca yaş, bir nüfusu yaşlarına göre sıraladığımızda tam ortada kalan kişinin yaşıdır. Bu değerin yükselmesi, yaşlı nüfus oranının arttığı ve toplumun genel olarak yaşlandığı anlamına gelir. Bu durum gelişmişliğin bir göstergesidir.

Tarımda makineleşme, insan gücüne olan ihtiyacı azaltmış, tarlada çalışan ancak üretime katkısı azalan nüfusun (gizli işsiz) kentlerde iş aramasına yol açmıştır.

Doğal artış hızı (doğum-ölüm farkı) yüksek olmasına rağmen, iş imkanlarının kısıtlı olması nedeniyle bölgeden Batı'ya doğru yoğun göç yaşanır. Bu da gerçek nüfus artış hızını düşürür.

Su kaynaklarının kıt ve arazinin düz olduğu yerlerde toplu yerleşme, su kaynaklarının bol ve arazinin engebeli olduğu yerlerde ise dağınık yerleşme görülür.

Mezralar, genellikle tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin bir arada yürütüldüğü, idari olarak bir köye bağlı olan sürekli yerleşmelerdir.

Turizm, fındık toplama gibi belirli mevsimlerde iş gücü ihtiyacı doğuran sektörler, mevsimlik göçlerin temel nedenidir.

Bu piramit tipi, 'Gelişmekte Olan Ülke Piramidi' olarak da bilinir ve nüfusun hızla arttığını gösterir. Yüksek doğum ve ölüm oranları karakteristiktir.

II. Dünya Savaşı sonrası yeniden yapılanma sürecine giren Avrupa ülkeleri iş gücüne ihtiyaç duyarken, Türkiye'de bu dönemde yaşanan işsizlik önemli bir itici güç olmuştur.

Tarım kentleri genellikle kendi yakın çevrelerine hizmet eder ve etki alanları sanayi, ticaret veya turizm şehirlerine göre daha sınırlıdır.

Nüfus politikaları sadece nüfusun sayısını (kantitatif) değil, aynı zamanda eğitim, sağlık gibi özelliklerini (kalitatif) iyileştirmeyi de hedefler.

Bu aşamada sanayileşme ve kentleşme artmış, eğitim seviyesi yükselmiş, aile planlaması yaygınlaşmıştır. Bu da doğum oranlarının düşmesine neden olurken, sağlık hizmetlerindeki gelişmeler ölüm oranlarını düşük tutar.