XX. Yüzyılda Osmanlı Devleti bilgi kartları

Aynı dönemde Avusturya-Macaristan Bosna-Hersek'i ilhak etmiş, Girit ise Yunanistan'a katıldığını açıklamıştır. Bu olaylar Osmanlı'nın dış politikadaki zayıflığını göstermiştir.

Bu isyan, Selanik'ten gelen ve komutanlığını Mahmut Şevket Paşa’nın, kurmay başkanlığını ise Mustafa Kemal’in yaptığı Hareket Ordusu tarafından bastırılmıştır.

Savaş, İtalya'nın sömürgecilik faaliyetleri kapsamında Trablusgarp'ı işgal etmesiyle başlamıştır. Savaş sonunda imzalanan Uşi Antlaşması ile bölge kaybedilmiştir.

Osmanlı Devleti, Yunan işgali tehlikesine karşı On İki Ada'yı geçici olarak İtalya'ya emanet etmiş, ancak bu adalar bir daha geri alınamamıştır.

Karadağ'ın saldırısı ile başlayan savaşa kısa süre sonra Sırbistan, Bulgaristan ve Yunanistan da katılmıştır.

Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'daki varlığı neredeyse tamamen sona ermiştir. Arnavutluk da bu savaş sırasında bağımsızlığını ilan etmiştir.

Bu baskınla Kâmil Paşa hükümeti devrilmiş, yerine Mahmut Şevket Paşa sadrazam olmuş ve İttihatçılar devlet yönetiminde tam bir kontrol sağlamıştır.

II. Balkan Savaşı'nda Balkan devletleri kendi aralarında savaşırken Osmanlı Devleti bu durumdan faydalanarak Edirne ve Kırklareli'yi Bulgarlardan geri almıştır.

Bu savaş, Mustafa Kemal'in sömürgeciliğe karşı verdiği ilk mücadeledir ve onun teşkilatçılık yeteneğini ortaya koyduğu önemli bir tecrübedir.

Başlangıçta Osmanlıcılık fikrini savunan cemiyet, Balkan Savaşları'ndaki yenilgi ve Arnavutluk'un bağımsızlığı gibi olaylar sonrası Türkçülük politikasına yönelmiştir.

İngiltere Kralı ve Rus Çarı'nın Reval'de bir araya gelerek "Makedonya Islahatı" bahanesiyle Osmanlı topraklarını gündeme getirmesi, İttihatçı subayları meşrutiyeti ilan etme konusunda harekete geçirmiştir.

Bu değişiklikle padişah, bir kanunu sadece bir kez geri gönderebiliyor, meclis aynı kanunu tekrar kabul ederse onaylamak zorunda kalıyordu. Bu, meclisin üstünlüğünü pekiştirmiştir.

Rauf Orbay'ın bu başarıları, savaşın genel gidişatını değiştirmese de Osmanlı halkı için büyük bir moral kaynağı olmuştur.

Bu fırka, İttihat ve Terakki'nin en önemli siyasi rakiplerinden biriydi ve özellikle 1912 seçimlerinden sonra muhalefetin merkezi haline gelmiştir.

Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ, Bulgaristan'a karşı birleşmiş ve daha sonra Romanya da bu ittifaka katılarak II. Balkan Savaşı'nı başlatmıştır.

Müslüman bir Balkan halkı olan Arnavutların bile bağımsızlık ilan etmesi, din ve sadakat temelindeki Osmanlıcılık fikrinin artık birleştirici bir unsur olamadığını kesin olarak kanıtlamıştır.

Bu ordu, meşrutiyet rejimini korumak için İstanbul'a gelmiş ve isyanı bastırarak II. Abdülhamit'in tahttan indirilmesinde rol oynamıştır.

Osmanlı donanmasının zayıflığından faydalanan İtalya, savaşı sadece Kuzey Afrika ile sınırlı tutmayıp Ege ve Doğu Akdeniz'e yayarak Osmanlı'yı diplomatik baskı altına almayı hedeflemiştir.

Abdullah Cevdet ve arkadaşları, "Gülü ve dikeniyle Batı'yı ithal etmeliyiz" diyerek radikal bir Batılılaşma programı önermişlerdir. Tevfik Fikret de bu akımın önemli isimlerindendir.

1878 Berlin Antlaşması ile yönetimi geçici olarak Avusturya-Macaristan'a bırakılan Bosna-Hersek, II. Meşrutiyet'in getirdiği kargaşa ortamından faydalanılarak 1908'de resmen ilhak edilmiştir.

Bu banka, yabancı sermayeye karşı yerli ve milli bir burjuvazi oluşturma hedefinin bir parçası olarak 1917'de kurulmuştur.

Ordunun siyasete karışması, komuta kademesinde ciddi bir koordinasyon bozukluğuna yol açmış ve savaşın kaybedilmesindeki en önemli iç faktörlerden biri olmuştur.

Bu antlaşma ile Bozcaada ve Gökçeada hariç diğer Ege adaları silahsızlandırılması koşuluyla Yunanistan'a bırakılmıştır. Girit'in Yunanistan'a ait olduğu da kesinleşmiştir.

Bu kurum, Osmanlı'da kadınların sosyal hayatta daha fazla yer alması ve eğitim seviyesinin yükseltilmesi yolunda atılmış önemli bir adımdır.

Bu antlaşma ile Bulgaristan, I. Balkan Savaşı'nda aldığı toprakların önemli bir kısmını Sırbistan, Yunanistan ve Romanya'ya vermek zorunda kalmıştır. Osmanlı bu antlaşmaya katılmamıştır.

Bu antlaşma ile Edirne, Kırklareli ve Dimetoka Osmanlı'ya geri verilmiş ve Meriç Nehri iki ülke arasında sınır kabul edilmiştir.

Nüfusunun çoğunluğu Müslüman olan Arnavutluk'un bağımsızlığını ilan etmesi, sadece Osmanlıcılık fikrinin değil, aynı zamanda İslamcılık (Ümmetçilik) fikrinin de Balkanlarda geçerliliğini yitirdiğini göstermiştir.

V. Mehmet Reşat, İttihat ve Terakki'nin kontrolü altında sembolik bir padişah olarak hüküm sürmüştür. Saltanatı boyunca gerçek iktidar İttihat ve Terakki yöneticilerinin elinde olmuştur.

Bu değişiklik, padişahın keyfi olarak meclisi dağıtmasını engelleyerek meşruti yönetimi ve parlamentoyu güçlendirmeyi amaçlamıştır.

Mehmet Emin Yurdakul, Ziya Gökalp, Yusuf Akçura gibi Türkçülük akımının önde gelen isimlerinin yazılarının yayımlandığı bu dergi, Türk milli kimliğinin oluşmasında önemli bir rol oynamıştır.

Bu seçimlerde muhalefet üzerinde yoğun baskı kurulmuş ve muhaliflere yönelik sopalı saldırılar düzenlendiği için bu isimle anılmıştır. Bu olay, İttihat ve Terakki'nin tek parti yönetimine giden yolda önemli bir adımdır.

Hareket Ordusu Komutanı olarak da bilinen Mahmut Şevket Paşa'nın öldürülmesi, İttihat ve Terakki'nin muhalefeti tamamen tasfiye etmesi için bir bahane olarak kullanılmıştır.

31 Mart İsyanı'nın bastırılması, meşrutiyet rejimini güçlendirmiş ve padişahın otoritesini büyük ölçüde sembolik bir düzeye indirgeyen anayasal değişikliklere yol açmıştır.

Bu grup, ordunun siyasete müdahalesinin bir örneğidir ve Bâb-ı Âli Baskını'na giden süreci hazırlayan siyasi istikrarsızlığın önemli aktörlerinden biri olmuştur.

Bu kanun, özellikle Selanik'teki işçi eylemleri sonrasında çıkarılmıştır ve İttihat ve Terakki'nin liberal politikalardan uzaklaşarak daha otoriter bir yönetim anlayışına yöneldiğini gösterir.

Kanun-i Esasi'ye göre Osmanlı Parlamentosu (Meclis-i Umumi), padişahın atadığı Ayan Meclisi ve halkın seçtiği Mebusan Meclisi olmak üzere iki kanattan oluşuyordu.

Enver Paşa, Mustafa Kemal ve diğer gönüllü subaylar, yerel halkı İtalyan işgaline karşı örgütleyerek Derne, Tobruk ve Bingazi'de önemli başarılar elde etmişlerdir.

Bu değişiklik, parlamenter sistemin temelini oluşturan en önemli adımlardan biridir ve yürütme organının (hükümetin) yasama organı (meclis) tarafından denetlenmesini sağlamıştır.

Bu antlaşma sınırlarla ilgili bir hüküm içermez çünkü Osmanlı'nın Sırbistan ile sınırı kalmamıştı. Antlaşmanın temel amacı, Sırbistan topraklarında kalan Türk azınlığın mülkiyet ve kültürel haklarını korumaktı.

Osmanlı ordusunun ve donanmasının Trablusgarp'ta meşgul olması, Balkan devletleri için Osmanlı'ya saldırmak adına tarihi bir fırsat olarak görülmüştür.

Mehmet Âkif, İslamcılık akımının en önemli temsilcilerindendir ve bu fikirlerini yayın organları aracılığıyla yaymıştır. İstiklal Marşı'nın da şairidir.

İtalyanlar, Trablusgarp Savaşı sırasında keşif ve bombalama amacıyla ilk kez savaş uçağını kullanmış, bu olay dünya savaş tarihine bir dönüm noktası olarak geçmiştir.

Savaş sonrası bölgede kalan sivil Türk-Müslüman halk, yeni kurulan Balkan devletlerinin sistematik şiddetine maruz kalmış, bu durum "Balkan Mezalimi" olarak anılmış ve Anadolu'ya kitlesel göçlere neden olmuştur.

Ahmet Samim'in öldürülmesi, II. Meşrutiyet döneminin siyasi gerilimini ve muhalif seslerin nasıl susturulmaya çalışıldığını gösteren önemli olaylardan biridir.

Ahrar Fırkası, İttihat ve Terakki'nin merkeziyetçi yönetimine karşı liberal ve adem-i merkeziyetçi bir alternatif sunmaya çalışmıştır.

Harbiye Nazırı Nâzım Paşa'nın, Enver Bey'in yakın adamı Yakup Cemil tarafından öldürülmesi, baskının en dramatik anıdır ve Kâmil Paşa hükümetinin istifasını hızlandırmıştır.

Bu kısa ömürlü devlet, Balkan Savaşları sonrası bölgedeki Türklerin kendi kaderlerini tayin etme girişiminin bir örneğidir, ancak büyük devletlerin baskısıyla sona ermiştir.

Darülbedayi, Osmanlı'da Batılı anlamda tiyatro eğitimi veren ve oyunlar sergileyen ilk resmi kurumdur. Kurucusu Belediye Başkanı Cemil Topuzlu'dur.

Bu dönemde Sadrazam Talat Paşa, Harbiye Nazırı Enver Paşa ve Bahriye Nazırı Cemal Paşa, Osmanlı Devleti'nin fiili yöneticileri olmuşlardır.

II. Meşrutiyet'in ilanından sonra yapılan 1908 seçimleri, Osmanlı tarihinde çok partili hayata geçişin ilk adımıdır. Seçimleri büyük bir çoğunlukla İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin desteklediği adaylar kazanmıştır.

Türk Ocakları, II. Meşrutiyet döneminde Türkçülük akımını halk arasında yaymak, milli bilinci güçlendirmek ve kültürel faaliyetler yürütmek amacıyla kurulmuş sivil bir kuruluştur.

Bu baskın, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin yönetimi tamamen ele geçirmesini sağlamıştır. Baskın sırasında Harbiye Nazırı Nâzım Paşa öldürülmüş ve Sadrazam Kâmil Paşa istifaya zorlanmıştır.

Bu politika, kapitülasyonların yarattığı olumsuz etkileri kırmak ve ulusal bir ekonomi modeli oluşturma hedefini taşıyordu. İtibar-ı Milli Bankası gibi kurumlar bu amaçla kurulmuştur.

Hareket Ordusu'nun Kurmay Başkanı ise Yüzbaşı Mustafa Kemal (Atatürk) idi. Bu olay, ordunun yeniliklerin ve meşrutiyetin koruyucusu olduğunu göstermiştir.

Romanya, II. Balkan Savaşı sonunda imzalanan Bükreş Antlaşması ile Bulgaristan'dan Dobruca bölgesini alarak savaştan toprak kazanarak ayrılmıştır.

Bu grup, İttihat ve Terakki'nin orduyu siyasete karıştırmasına ve "Sopalı Seçimler"deki baskılarına karşı çıkmıştır. Onların baskısıyla Gazi Ahmet Muhtar Paşa başkanlığında tarafsız bir hükümet (Büyük Kabine) kurulmuştur.

Ziya Gökalp, düşünceleriyle hem İttihat ve Terakki Cemiyeti'ni hem de Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş felsefesini derinden etkilemiş, Türk milliyetçiliğinin en önemli teorisyeni kabul edilir.

Heyetin çok uluslu yapısı (Arnavut, Ermeni, Yahudi, Gürcü), padişahın hal' edilme kararının kişisel değil, tüm Osmanlı unsurlarını temsil eden meclisin ortak kararı olduğu mesajını vermek için özellikle seçilmiştir.

Karadeniz'den Akdeniz'e tahıl ihracatı yapan Rusya'nın ekonomisi bu durumdan büyük zarar görmüştür. Rusya'nın diplomatik baskısı, Osmanlı Devleti'ni barış yapmaya zorlayan önemli dış etkenlerden biri olmuştur.

Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti Girit üzerindeki tüm haklarından feragat etmiş, Ege adalarının geleceği ise büyük devletlerin kararına bırakılmıştır (ancak fiilen Yunanistan'da kalmıştır).

Volkan Gazetesi, 31 Mart Olayı'nın ideolojik altyapısını hazırlayan en önemli yayın organı olarak kabul edilir ve meşrutiyet karşıtı, şeriat yanlısı bir çizgideydi.

Mahmut Şevket Paşa'nın suikast sonucu öldürülmesinin ardından sadrazam olan Said Halim Paşa, I. Dünya Savaşı'na Almanya'nın yanında girilmesi kararının alındığı kabinenin başkanıydı.

Bu mahkemeler, sıkıyönetim mahkemeleridir ve Hareket Ordusu'nun İstanbul'a gelerek isyanı bastırmasının ardından kurulmuşlardır.

Bu hükümet, İttihat ve Terakki'nin 1912 seçimlerindeki baskısı sonucu zayıflayan siyasi ortamda ordunun müdahalesiyle kurulmuş partilerüstü bir hükümetti.

İtalya, Balkan Savaşları'nın çıkmasını bahane ederek bu adaları Osmanlı Devleti'ne iade etmemiş ve I. Dünya Savaşı sonrası tamamen ilhak etmiştir.

Bu cemiyet, II. Meşrutiyet'in ilan edilmesinde kilit rol oynayan ve İttihat ve Terakki'nin askeri kanadını oluşturan çekirdek kadroyu barındırıyordu.

Bu kanun, imparatorluğun demografik yapısını düzenlemeyi ve Balkanlar'dan gelen yüz binlerce Türk-Müslüman mültecinin Anadolu'ya yerleştirilmesini amaçlamıştır.

Kâmil Paşa'nın devrilmesi, İttihat ve Terakki'nin yürütme gücünü tamamen ele geçirmesini sağlamış ve I. Dünya Savaşı'na kadar sürecek tek parti dönemini başlatmıştır.

Bu kanun, yerli girişimcileri destekleyerek kapitülasyonların yarattığı olumsuz etkiyi kırmayı ve milli bir burjuvazi oluşturmayı hedeflemiştir.

Bu fikirler, İttihat ve Terakki'nin merkeziyetçi ve devletçi politikalarına bir alternatif olarak ortaya çıkmıştır.

Edirne Müdafaası, I. Balkan Savaşı'nın en sembolik direnişlerinden biridir. Şükrü Paşa'nın bu savunması, yenilgiye rağmen Osmanlı ordusunun onurunu kurtaran bir olay olarak tarihe geçmiştir.

Bu kanun, 1909 değişiklikleriyle Anayasa'nın 120. maddesi düzenlenerek çıkarılmış ve II. Meşrutiyet dönemindeki siyasi ve sosyal örgütlenmenin önünü açmıştır. Ancak bu hak daha sonra İttihat ve Terakki tarafından kendi muhaliflerine karşı kısıtlanmıştır.

Hüseyin Hilmi Paşa, isyanın büyümesi ve kontrol altına alınamaması üzerine sorumluluğu üstlenerek istifa etmiş, yerine kısa bir süre için Tevfik Paşa sadrazam olmuştur.

Bu geçici kanun, ilköğretimin (Mekatib-i İptidaiye) masraflarının özel bir bütçeden karşılanmasını ve eğitimin ülke geneline yayılmasını hedeflemiştir.

Bu iki yenilgi sonucunda Yunanistan, Ege adaları üzerindeki kontrolünü pekiştirmiş ve Osmanlı donanması Çanakkale Boğazı'na çekilmek zorunda kalmıştır.

Kuşçubaşı Eşref, Trablusgarp'ta Enver Paşa ve Mustafa Kemal ile birlikte yerel halkı örgütleyerek İtalyanlara karşı başarılı bir gerilla mücadelesi yürütmüştür.

Bu fırka, şeriat düzenini savunmuş ve Volkan gazetesi aracılığıyla yaptığı yayınlarla 31 Mart İsyanı'nın ideolojik zeminini hazırlayan en önemli unsurlardan biri olmuştur.

Yakup Cemil, Bâb-ı Âli Baskını'ndaki rolü ve Teşkilat-ı Mahsusa'daki faaliyetleriyle tanınır. Ancak Enver Paşa'ya darbe yapmayı planladığı iddiasıyla 1916'da kurşuna dizilmiştir.

Bu dört devlet, Rusya'nın da desteğiyle aralarındaki anlaşmazlıkları bir kenara bırakarak Osmanlı Devleti'nin Balkanlardaki topraklarını paylaşmak amacıyla birleşmişlerdir.

Arnavutluk'un bağımsızlığı ve Sırbistan'ın Adriyatik Denizi'ne çıkışının engellenmesi, Sırbistan'ın Makedonya'dan daha fazla pay istemesine, bu durumun da Bulgaristan ile Sırbistan arasında gerginliğe yol açarak II. Balkan Savaşı'nı tetiklemesine neden olmuştur.

II. Balkan Savaşı'nı bitiren İstanbul Antlaşması (1913) ile Osmanlı-Bulgar sınırı Meriç Nehri olarak kabul edilmiş ve bu sınır günümüze kadar büyük ölçüde geçerliliğini korumuştur.

Tanin, II. Meşrutiyet döneminde İttihat ve Terakki'nin görüşlerini yansıtan en etkili gazete olmuş ve cemiyetin politikalarını halka duyurmada önemli bir rol oynamıştır.

1904'te Mısır'da yayımlanan "Türk" gazetesinde çıkan bu makale, Türkçülük akımının manifestosu olarak kabul edilir ve Ziya Gökalp gibi düşünürleri derinden etkilemiştir.

Bu reform, Osmanlı hukuk sisteminde ikiliğe son vermeyi amaçlayan en önemli adımlardan biriydi ve yargının tek bir çatı altında toplanmasını hedefliyordu.

Bu antlaşma, büyük güçlerin Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünü hiçe sayarak kendi aralarında nasıl gizli pazarlıklar yaptığının tipik bir örneğidir.

Meclis-i Mebusan halk tarafından seçilirken, Meclis-i Âyan üyeleri padişah tarafından ömür boyu görev yapmak üzere atanıyordu ve bir denge unsuru olarak görülüyordu.

Liman von Sanders başkanlığındaki Alman askeri heyeti, I. Dünya Savaşı öncesinde Osmanlı ordusunun yeniden yapılandırılması ve eğitimi konusunda önemli görevler üstlenmiştir.

İttihat ve Terakki, bu yetkiyi özellikle 1913'ten sonra sıkça kullanarak Meclis-i Mebusan'ı bypass etmiş ve kendi politikalarını hızla hayata geçirmiştir. Tehcir Kanunu da bir Kanun-ı Muvakkattır.

Osmanlı Devleti, iki cephede birden savaşamayacağını anladığı için Balkanlardaki çok daha büyük tehdit karşısında Trablusgarp'taki son toprağını feda etmek zorunda kalmıştır.

Bu hareket, ordunun siyasete müdahalesinin en bariz örneklerinden biridir. İsyancı subayların muhtırası sonucu Said Paşa hükümeti istifa etmiş ve yerine Gazi Ahmet Muhtar Paşa'nın "Büyük Kabine"si kurulmuştur.

Bu fikir, Prens Sabahattin'in liderliğindeki Ahrar Fırkası'nın temel programını oluşturmuş ve İttihat ve Terakki'nin merkeziyetçi politikalarına karşı bir alternatif olarak sunulmuştur.

Hasan Fehmi Bey'in öldürülmesi, II. Meşrutiyet döneminin ilk basın şehidi olarak kabul edilir ve 31 Mart İsyanı'na giden süreçteki kutuplaşmayı artıran önemli olaylardan biridir.

Bu cemiyet, kadınların eğitimi, sosyal hayata katılımı ve çalışma hakları gibi konularda faaliyet göstermiş, dönemin kadın hareketi için bir öncü olmuştur.

Ömer Muhtar, Osmanlı subaylarının bölgeden çekilmesinden sonra da İtalyan işgaline karşı direnişini yıllarca sürdürmüş ve Libya'nın ulusal kahramanı haline gelmiştir.

Bu antlaşma ile Meriç Nehri iki ülke arasında sınır kabul edilmiş ve günümüz Türkiye-Bulgaristan sınırı büyük ölçüde çizilmiştir.

Bu fırka, İttihat ve Terakki'nin merkeziyetçi ve milliyetçi politikalarına karşı adem-i merkeziyetçiliği ve Osmanlıcılığı savunmuştur. Halaskâr Zâbitân grubu da bu fırkayı desteklemiştir.

Subaylar arasındaki bu siyasi kutuplaşma, emir-komuta zincirini zayıflatmış, koordinasyonu engellemiş ve Balkan Savaşları'ndaki beklenmedik yenilginin en önemli iç nedenlerinden biri olmuştur.

Bu subayların başlattığı "Hürriyet İsyanı", II. Abdülhamid üzerinde baskı kurarak onu Kanun-i Esasi'yi yeniden yürürlüğe koymaya zorlamıştır.

Mahmut Şevket Paşa, baskın sonrası sadrazam olsa da, kısa bir süre sonra bir suikast sonucu öldürülmesiyle İttihat ve Terakki'nin yönetimi tamamen ele geçirmesinin önü açılmıştır.

Bu politika kapsamında kapitülasyonların tek taraflı kaldırılması, yerli sermayeli şirketlerin ve bankaların kurulması (İtibar-ı Milli Bankası gibi) ve Teşvik-i Sanayi Kanunu gibi düzenlemeler yapılmıştır.