Cümlenin Ögeleri bilgi kartları

Yüklem, cümlenin temel direğidir. Diğer tüm ögeler yükleme sorulan sorularla bulunur.

"Duran ne?" sorusunun cevabı "kırmızı araba"dır. Bu bir sıfat tamlaması olduğu için bölünemez ve tamamı özne olarak alınır.

Yükleme sorulan "Ne?" sorusuna cevap verir ve belirtme hâl eki olan "-ı, -i, -u, -ü" ekini almaz. "Neyi aldım?" diye soramadığımız için belirtisizdir.

Her ikisi de yükleme sorulan "Ne zaman?" (yarın akşam) ve "Nasıl?" (mutlaka - kesinlik zarfı) sorularına cevap verdiği için zarf tümlecidir.

Dolaylı Tümleç'in diğer adı Yer Tamlayıcısı'dır. Sorularında ve kendisinde mutlaka -e, -de, -den eklerinden biri bulunur.

Soru zamiri olan "kim", ek-fiil alarak cümlenin yüklemi olmuştur. Cümlenin ögeleri: Özne (Beni bu saatte arayan) - Yüklem (kimdi).

Ara sözler, kendinden önceki ögenin ne olduğunu açıklayan ve cümleden çıkarıldığında anlamı bozmayan yapılardır. Burada "Ahmet" öznesini açıklamaktadır.

Kurallı bir fiil cümlesinde vurgu, yüklemden hemen önceki ögededir. Örneğin, "Annem yarın gelecek." (Zarf tümleci vurgulu).

"Onun en büyük hayali olan ne?" diye sorduğumuzda "sınavı kazanmak" cevabını alırız. Bu bir isim-fiil grubudur ve cümlenin öznesidir.

"Güzeldir" tek başına yüklem değildir. "Daha" üstünlük zarfı ile birlikte bir edat öbeği (grubu) oluşturmuştur ve bölünemez.

Bu sorular, eylemin zamanını, durumunu, miktarını veya sebebini bildiren zarf tümlecini bulmak için kullanılır.

Yükleme sorulan "seyreden kim?" sorusuna cevap veren sözcük grubunun tamamı öznedir ve bir sıfat-fiil grubundan oluşmaktadır.

Edilgen çatılı fiillerin olduğu cümlelerde, işten etkilenen varlık özne görevini üstlenir. İşi yapan belli olmadığı için bu tür öznelere "sözde özne" denir.

Belirtili nesne, yükleme sorulan "neyi?" ve "kimi?" sorularına cevap verir. Örneğin, "Kitabı okudum." cümlesinde "kitabı" belirtili nesnedir.

"bendim" ek-fiil almış bir zamir olduğu için yüklemdir. Yükleme sorulan "Ben olan kim?" sorusunun cevabı "Seni dün gece arayan" söz grubudur ve cümlenin öznesidir.

Ara söz, cümlenin yapısına dahil olsa da cümle dışı unsur olarak da kabul edilebilir. Bazen bir ögenin açıklayıcısı, bazen de tamamen bağımsız bir ek bilgi olabilir.

"Ailesi içindi" yüklemdir (edat grubu ek-fiil almıştır). Yükleme "Ailesi için olan ne?" sorusu sorulduğunda "Bunca sıkıntıya katlanması" cevabı alınır. Bu isim-fiil grubu cümlenin öznesidir.

Ünlemler, hitaplar ve bağlaçlar gibi sözcükler cümlenin herhangi bir ögesi olarak kabul edilmez, cümle dışı unsur sayılırlar.

Bu sorular, yüklemin anlamını yönelme (-e), bulunma (-de) ve ayrılma (-den) açısından tamamlayan dolaylı tümleci bulmak için kullanılır.

"Öğrenemedik" yüklemdir. Yükleme sorulan "Neyi öğrenemedik?" sorusuna "Kimin sınavı kazandığını" cevabı alınır. Bu yan cümlecik, cümlenin belirtili nesnesi görevindedir.

Yükleme sorulan "anlatmaya yeten ne?" sorusuna cevap veren sözcük grubu öznedir. Bu cümlede özne, bir sıfat tamlamasıdır.

Yükleme sorulan "Ne zaman derin bir nefes aldı?" sorusuna cevap verir. "-ınca" zarf-fiil ekiyle kurulan bu yan cümlecik, zaman bildirdiği için zarf tümlecidir.

Cümlenin tamamı, birbiriyle bağlantılı ve bölünemeyen bir sıfat tamlaması grubudur. Bu tür tamlamalar cümlenin tek bir ögesi olarak kabul edilir.

Cümledeki asıl yargı "kalktık" değildir, "izlemek için kalktık" bir bütündür. Ancak "izlemek" eylemsisinin nesnesi sorulmaktadır. "Neyi izlemek?" -> "Güneşin doğuşunu". Bu, yan cümleciğin belirtili nesnesidir.

İkilemeler, isim soylu sözcükler gibi ek-fiil alarak cümlenin yüklemi olabilirler. "Tıklım tıklım idi" şeklinde düşünülebilir.

Bu devrik bir cümledir. Kurallı hâli "Köyden dönerken bize en güzel hediyeleri getirmişti." şeklindedir. "Ne zaman getirmişti?" sorusunun cevabı zarf tümlecidir.

"Gülmek" fiili geçişsiz bir fiildir, yani nesne almaz. Cümlede "Neyi, kimi?" sorularına cevap veren bir öge yoktur. Ögeler: Zarf T. - Dolaylı T. - Zarf T. - Yüklem.

Yükleme "Üzen ne?" sorusu sorulduğunda "Kimseye haber vermeden aniden gitmesi" cevabı alınır. İşi yapan, yargının konusu olan bu grup öznedir.

Yükleme sorulan "Nereye tırmandı?" sorusuna cevap verir ve yönelme hâl eki (-a, -e) almıştır.

"Ne ile, kiminle?" sorularının cevabı olan edat tümleçleri, günümüzde genellikle zarf tümleci başlığı altında değerlendirilmektedir. Bu öge, işin kiminle yapıldığını (birliktelik) bildirdiği için zarf tümlecidir.

Yükleme sorulan "dayanamayan ne?" sorusunun cevabı olduğu için öznedir. İşi yapan varlıktır.

Hitaplar, seslenmeler, bağlaçlar ve ünlemler cümlenin herhangi bir ögesi sayılmaz; cümle dışı unsur kabul edilir.

"Vatanını canından çok seven bir kahramandı" ifadesi bir sıfat tamlamasıdır ve bölünemez, cümlenin yüklemidir. "O" ise öznedir.

Yükleme sorulan "ne zaman?" sorusuna cevap verdiği için zarf tümlecidir.

Cümlede "neyi vermezdi?" sorusunun cevabı "en sevdiği oyuncağını" belirtili nesnesidir. İki virgül arasındaki "o tahta atı" ifadesi bu nesneyi açıklayan bir ara sözdür.

Yüklemdeki 3. tekil kişi ekinden (-tı) işi yapanın "O" olduğu anlaşılır. Cümlede yazılı olmadığı için gizli özne olarak adlandırılır ve öge sıralamasına dâhil edilmez.

Fiil cümlelerinde vurgu genellikle yüklemden önceki ögedeyken, isim cümlelerinde vurgu ek-fiil almış olan yüklemin kendisindedir.

Yükleme (almış) sorulan "ne?" sorusuna cevap verir ve belirtme hâl eki (-i) almamıştır. Özneden (babam) sonra geldiği için nesnedir.

"Atalarımızdan kalan kutsal bir toprak" bir sıfat tamlamasıdır ve ek-fiil alarak cümlenin yüklemi olmuştur. Söz grupları öge bulunurken bölünemez.

Yükleme sorulan "nereye?" sorusuna cevap verdiği için dolaylı tümleçtir. "Dün gece" ve "aniden" sözcükleri ise zarf tümlecidir.

Yükleme "Neyi öğrendik?" sorusu sorulduğunda "sınavı kazandığının doğru olmadığını" cevabı alınır. Bu isim-fiil grubu, cümlenin belirtili nesnesidir.

"Çalışılmaz" yüklemi edilgen bir fiildir. Cümlede "çalışılmayan ne?" sorusuna cevap veren bir sözde özne de bulunmamaktadır. Bu nedenle cümle öznesizdir.

Yükleme sorulan "Nerede konakladı?" sorusunun cevabı "eski bir handa" olduğu için bu bölüm dolaylı tümleçtir.

"O" cümlenin öznesidir. Geri kalan "babasından kalan mirasla köyün en zengin adamı olan kişiydi" bölümü bir sıfat-fiil grubudur ve bölünemez. Bu nedenle tamamı yüklemdir.

Yükleme sorulan "Nasıl temizledi?" veya "Ne ile temizledi?" sorusuna cevap verir. ÖSYM, "ile" edatıyla kurulan araç, birliktelik bildiren bu tür ögeleri zarf tümleci olarak kabul etmektedir.

"Alan kim?" -> O (Gizli Özne). Özneden sonra sorulan "Ne aldı?" sorusuna cevap veren öge belirtisiz nesnedir.

"değil" edatı kendinden önceki ve sonraki unsurları birbirine bağlayarak ve ek-fiil alarak cümlenin yüklemini oluşturur. Bu yapı bir bütün olduğu için bölünemez.

İki virgül arasında yer alan ve cümlenin herhangi bir ögesi olmayan, konuşanın kişisel görüşünü veya bir ek bilgiyi aktardığı bu tür ifadelere ara cümle denir ve cümle dışı unsur kabul edilir.

Bu devrik bir cümledir. Yüklem "açıldı" edilgen çatılıdır. "Açılan ne?" diye sorduğumuzda "kapılar" cevabını alırız. İşi yapan belli olmadığı ve "kapılar" işten etkilendiği için bu bir sözde öznedir.

Soruya cevap vererek ögeyi bulabiliriz: "Dün akşam size Ahmet geldi." Cevap olan "Ahmet" kelimesi cümlenin öznesi olduğu için, "kim" soru zamiri de özneyi buldurmaya yöneliktir.