Yazım Kuralları bilgi kartları

Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. Ancak "sanki" kelimesi tek başına bir edattır ve yanına "de" bağlacını almaz. C şıkkındaki "sınavda" bulunma hâl ekidir ve bitişik yazılması doğrudur.

Normalde bağlaç olan '-ki' ayrı yazılırken; Sanki, İllaki, Mademki, Belki, Oysaki, Hâlbuki, Çünkü, Meğerki (SİMBOHÇAM) gibi kalıplaşmış ifadelerde bitişik yazılır.

"Göz ardı" (dikkate almamak) ayrı yazılırken, polisin birini karakola götürmesi anlamındaki "gözaltı" bitişik yazılır. Bu iki kelime sıkça karıştırılır.

Eğer cümlede belirli bir sayı (25 gibi) olmasaydı, "Sınav haziran ayında yapılacak." şeklinde küçük harfle yazılırdı.

"Şey" kelimesi, kendinden önceki kelimeden her zaman ayrı yazılır. Örneğin: bir şey, çok şey, hiçbir şey.

Tıpkı "dokuztaş", "üçtaş" gibi sayı içeren ve kalıplaşarak bir oyunun adı olan birleşik kelimeler bitişik yazılır.

Eğer kısaltma harf harf okunuyorsa (TDK gibi), ek son harfin okunuşuna göre gelir (TDK'nin). Eğer kelime gibi okunuyorsa (ASELSAN, TÜBİTAK gibi), kelimenin okunuşuna göre ek gelir (ASELSAN'da, TÜBİTAK'ın).

Soru ekinin yazımı: "gelebilecek misin?" (doğru), "gelebilecek misin ?" (yanlış, boşluk olmaz), "gelebilecekmisin?" (yanlış, ayrı olmalı).

"Etmek, olmak" yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiillerde, ilk kelimede ses düşmesi veya ses türemesi olursa kelime bitişik yazılır. "Af etmek" -> "affetmek" (f türemesi), "his etmek" -> "hissetmek" (s türemesi). "Arz etmek" veya "terk etmek" gibi durumlarda ses olayı olmadığı için ayrı yazılır.

İkilemelerin büyük çoğunluğu ayrı yazılır. "Art arda", "peş peşe", "yan yana", "baş başa" gibi ifadelerin bitişik yazılması yaygın bir yazım yanlışıdır.

Pekiştirmeli sözcükler (masmavi, yapyalnız, tertemiz vb.) her zaman bitişik yazılır.

Yer, millet ve kişi adlarıyla kurulan birleşik kelimelerde sadece özel adlar büyük harfle başlar: Antep fıstığı, Brüksel lahanası, Maraş biberi gibi.

Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz: Türkiye Büyük Millet Meclisine, Türk Dil Kurumundan vb.

Ara yönleri belirten kelimeler (kuzeybatı, güneydoğu vb.) bitişik yazılır.

Yön adları (doğu, batı, kuzey, güney), özel isimden sonra gelirse küçük harfle başlar: Türkiye'nin doğusu. Özel isimden önce gelirse büyük harfle başlar: Doğu Anadolu.

Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır. Ancak "Sanki, Oysaki, Mademki, Belki, Hâlbuki, Çünkü, Meğerki, İllaki" (SOMBaHÇeMİ) kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır. "Yeterki" bu kalıba dahil değildir, ayrı yazılmalıdır: yeter ki.

Birden fazla kelimeden oluşan sayılar, metin içerisinde her zaman ayrı yazılır. Sadece çek, senet gibi ticari belgelerde bitişik yazılır.

Kişi adlarından önce ve sonra gelen unvanlar, saygı sözleri, rütbe adları ve lakaplar büyük harfle başlar: Doktor Ali Bey, Sayın Profesör, Mareşal Fevzi Çakmak.

Yabancı dillerden Türkçeye geçen bazı kelimelerin yazımına dikkat edilmelidir. "Orijinal" kelimesinde "i" harfi bulunur. Benzer şekilde "tıraş" (ı ile), "kravat" (ı ile) gibi kelimeler de sıkça yanlış yazılır.

Tarihî olay, çağ ve dönem adları büyük harfle başlar (Kurtuluş Savaşı, Lale Devri, Orta Çağ vb.) ve bu özel adlara gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır.

Karşılama ve uğurlama sözleri (hoşça kal, sağ ol, hoş bulduk vb.) ayrı yazılır.

Belirsizlik sıfat ve zamirleri (birçok, birkaçı, birtakım, herhangi, hiçbir vb.) gelenekleşmiş olarak bitişik yazılır.

Yazılışları bir, anlamları ve söylenişleri ayrı olan kelimeleri ayırt etmek için okunuşları uzun olan ünlülerin üzerine düzeltme işareti (^) konur: kar – kâr, hala – hâlâ, adet – âdet.

Batı kökenli alıntı kelimelerin yazımında, araya ünlü girmeden kullanılan ünsüz çiftleri korunur. "Kravat" kelimesinde "ı" sesi yoktur.

"-istan" bir yapım ekidir (Yunan -> Yunanistan). Bu nedenle kelime türemiş ve kesme işareti kullanılmamıştır. Benzer örnekler: Türkçenin, Müslümanlıkta, Avrupalı.

"etmek, olmak" yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiillerde, ilk kelimede herhangi bir ses düşmesi veya türemesi olmazsa ayrı yazılır. "fark" kelimesinde ses olayı yoktur. "sabır + etmek -> sabretmek" (ses düşmesi) olduğu için bitişik yazılır.

Yüzde işareti (%) ile sayı arasına boşluk konulmaz. Gelen ek, sayının okunuşuna göre getirilir ve kesme işaretiyle ayrılır.

"ya da" bağlacı, TDK kurallarına göre her zaman ayrı yazılır.

Kelimenin doğru yazımı "ü" ile değil, "u" iledir. Bu kelime, sıkça yanlış yazılan alıntı kelimelerden biridir.

Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğu zaman bile yer adının ilk harfi büyük yazılır. Ayrıca bölge adları özel isimdir ve büyük harfle başlar.

Özel adla kurulan tür adlarında (Antep fıstığı, Van kedisi vb.) sadece özel ad büyük harfle başlar, tür adı küçük harfle yazılır. Cümle başı olduğu için "Van" zaten büyük yazılmıştır.

Belirsizlik sıfatı ve zamiri olan "hiçbir" kelimesi daima bitişik yazılır.

"Herhangi" kelimesi bitişik yazılmasına rağmen, "herhangi bir" tamlamasındaki "bir" kelimesi ayrı yazılır.

Saat ve dakika arasına nokta konur. Ayrıca ":00" ile biten saatlere gelen ekler, tam saate göre getirilir ve ünsüz benzeşmesi kuralına uyulur (ondört-te).

TDK kurallarına göre üleştirme sayıları her zaman yazıyla belirtilmelidir. Rakamla gösterilip ek getirilmesi yazım yanlışıdır.

Sıfat yapan "-ki" (hangi maç? -> akşamki maç) ve ilgi zamiri olan "-ki" (benimki, seninki) bitişik; bağlaç olan "ki" ise ayrı yazılır.

Yazım kurallarına göre, iki noktadan sonra bir cümle geliyorsa büyük harfle, cümle niteliğinde olmayan örnekler sıralanıyorsa küçük harfle başlanır.

"Etmek, olmak" yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiillerde, ilk kelimede bir ses düşmesi veya türemesi olmuyorsa, bu fiiller ayrı yazılır. "Hak" kelimesinde böyle bir ses olayı yoktur.

Yön bildiren sözcükler (doğu, batı); düşünce, hayat tarzı, politika vb. anlamlar bildirdiğinde büyük harfle başlar. Sadece yön bildirdiklerinde küçük harfle yazılırlar.

"Ali ile" şeklinde ayrı yazılabileceği gibi, ünlüyle biten bir kelimeye geldiğinde "y" kaynaştırma harfiyle birlikte "Ali'yle" şeklinde de yazılabilir.

Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılır. Ünlü uyumuna uyar ancak ünsüz benzeşmesi kuralına (te/ta şeklinde yazılma) uymaz.

Büyük harflerle yapılan çoğu kısaltmada nokta kullanılmaz (TDK, TBMM gibi). Ancak T.C. ve T. bu kuralın önemli istisnalarıdır.

Yabancı kökenli bazı kelimelerde, özellikle "r" ve "v" sesleri arasında fazladan ünlü türetme eğilimi yanlıştır. Bu kelimede "u" ve "v" arasına "a" sesi girmez.

Satır sonunda kelimeler bölünürken heceleme kurallarına uyulur. Birleşik kelimeler de tek bir kelime gibi düşünülerek hecelenir. "İlk-okul" şeklinde ayırmak yanlıştır.

"m, p, r, s" ünsüzleriyle yapılan pekiştirmeler kural olarak bitişik yazılan sözcükler kategorisindedir.

Fransızcadan dilimize geçen "menu" kelimesi, Türkçede "menü" olarak yazılır ve okunur. "Mönü" kullanımı yaygın bir yanlıştır.

Yazıyla yazılan saat ve tutar bildiren sayılarda her bir sözcük ayrı yazılır: "Saat dokuzu beş geçe", "Yirmi beş lira".

Dünya, Güneş, Ay gibi kelimeler coğrafi bir terim olarak kullanıldığında büyük harfle, mecazi veya genel anlamda kullanıldığında küçük harfle başlar.

TDK'nin kuralına göre, kurum ve kuruluş adlarına gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz. Dolayısıyla "Türk Hava Yollarına" yazımı doğrudur.

İkilemeler (art arda, el ele, göz göze, baş başa vb.) daima ayrı yazılır. Bu kurala uymayan "gitgide" gibi birkaç kalıplaşmış istisna vardır.