Sözcük Türleri bilgi kartları

Canlı veya cansız varlıkları, soyut veya somut kavramları karşılayan sözcüklere isim denir. Örnek: masa, sevgi, Ahmet.

Cümlede 'arabalar' isminin bir özelliğini (nasıl olduğunu) belirttiği için niteleme sıfatıdır. İsme sorulan "Nasıl?" sorusuna cevap verir.

İlk örnekte bir ismi nitelediği için sıfattır. İkinci örnekte ise "geldi" fiilinin durumunu belirttiği için (nasıl geldi?) zarftır.

Zamirler, isimlerin yerine geçerek onları temsil eden sözcüklerdir. Örnek: ben, sen, o, kim, bazıları.

Fiilin yönünü belirttiği ve ismin hâl eklerini (-e, -de, -den) almadığı için zarftır. Eğer "yukarıya" şeklinde ek alsaydı isim olurdu.

Cümlenin temelini oluşturan ve yargı bildiren sözcüklerdir. Mastar eki (-mak, -mek) alabilirler. Örnek: gelmek, okumak, sevmek.

İlk cümlede bir ismin yerini soru yoluyla tuttuğu için soru zamiridir. İkinci cümlede ise "insanlar" ismini soru yoluyla belirttiği için soru sıfatıdır.

Edatlar (gibi, için, ile, göre vb.) cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı genellikle bozulur veya tamamen değişir.

Burada "genç insanlar" kastedilmektedir. Nitelediği isim düştüğü için sıfat, adlaşarak isim görevini üstlenmiştir.

Bağlaçlar (ve, veya, ama, çünkü vb.) cümleden çıkarıldığında anlam daralabilir ama cümlenin yapısı genellikle bozulmaz.

Duygu (hayranlık, şaşkınlık vb.) bildiren ve seslenme ifade eden sözcükler ünlemdir.

"Göre" edatı, "bana" sözcüğüyle birleşerek "-e göre" anlam ilgisi katmıştır. Edatlar tek başına anlamsızdır ve cümlede anlam ilişkisi kurar.

Birinci cümlede "sabaha karşı" zaman ilgisi kuran bir edattır. İkinci cümlede ise "karşı bina" diyerek ismi nitelediği için sıfat görevindedir.

Miktar zarfları (azlık-çokluk zarfları), sıfatların, fiillerin, fiilimsilerin veya başka zarfların anlamını miktar yönünden derecelendirir. "En, pek, çok, daha" gibi sözcükler miktar zarfıdır.

Birinci cümlede "ne" sözcüğü "niçin" anlamında kullanıldığı için soru zarfıdır. İkinci cümlede ise "gün" ismini belirttiği için soru sıfatıdır. Eğer "Pazardan ne aldın?" gibi bir ismin yerini tutsaydı soru zamiri olurdu.

"Senin" bir kişi zamiridir. İsim soylu sözcükler (isim, sıfat, zamir vb.) ek-fiil (imiş, ise, idir, -dir) alarak cümlenin yüklemi olabilirler.

"Nasıl" sözcüğü, "ev" ismini soru yoluyla belirttiği için soru sıfatıdır. Eğer "Eve nasıl geldiniz?" şeklinde fiili sorsaydı, soru zarfı olurdu.

"hem... hem..." bir tekrarlı bağlaçtır. Eş görevli sözcükleri veya cümleleri birbirine bağlar. Diğer tekrarlı bağlaçlara örnek: "ne... ne...", "ya... ya..."

"Doğru" sözcüğü "-e doğru" şeklinde kullanıldığında zaman veya yer-yön ilgisi kuran bir edattır. Bu cümlede zaman anlamı katmıştır.

Birinci cümlede "böyle" sözcüğü "konuşmamalısın" fiilini nitelediği için durum zarfıdır. İkinci cümlede ise "insanlar" ismini işaret ettiği için işaret sıfatıdır.

İlk cümlede "konuşmak" fiilimsisini nitelediği için zarftır (durum zarfı). İkinci cümlede "günler" ismini nitelediği için sıfattır (niteleme sıfatı).

İlk cümlede bir ismin (örneğin senin arkadaşın) yerini tuttuğu için ilgi zamiridir. İkinci cümlede ise bulunduğu sözcüğü ("evde" kelimesini) sıfat yaptığı için sıfat yapan -ki ekidir.

Eyleme veya eylemsiye sorulan "Nasıl?" sorusuna cevap veren sözcükler veya sözcük öbekleri durum zarfıdır. Nasıl çıkacaksın? -> Ağır ağır.

"İyi insanlar" tamlamasındaki "insanlar" ismi düşmüş ve sıfat olan "iyi" sözcüğü ismin görevini üstlenerek adlaşmış sıfat olmuştur.

İlk cümlede 'ama, fakat' anlamında kullanıldığı ve iki cümleyi bağladığı için bağlaçtır. İkinci cümlede 'sadece, yalnızca' anlamında kullanılarak anlamı sınırladığı için edattır.

İsimlerin yerini işaret ederek belirten zamirler işaret zamiridir. Örnek: "Şunu bana uzatır mısın?"

"ile" sözcüğü, yerine "ve" bağlacı getirilebiliyorsa bağlaç görevindedir. Getirilemiyorsa (araç, birliktelik anlamı katıyorsa) edattır. Örneğin: "Arabayla geldi." (Edat)

İlkinde "insanlar" ismini belirsizlik yönünden belirttiği için belgisiz sıfattır. İkincisinde bir ismin (Ahmet'i, Ayşe'yi vb.) yerini soru yoluyla tuttuğu için soru zamiridir.

Aniden ortaya çıkan duyguları (sevinç, korku, acı, bıkkınlık vb.) veya seslenmeleri ifade etmek için kullanılan sözcüklere ünlem denir.

"Ne kadar?" kalıbı, bir eylemin veya eylemsinin miktarını sorduğunda veya belirttiğinde zarf görevindedir. Bu cümlede soru anlamı kaybolmuş, miktar belirtme işlevini üstlenmiştir.

A seçeneğinde "yaşıyordu" fiilini nitelediği için zarf, B seçeneğinde "sadece" anlamında olduğu için edat, C seçeneğinde "taş" ismini nitelediği için sıfat görevindedir. D seçeneğinde ise "ama, fakat" anlamında iki cümleyi bağladığı için bağlaç görevindedir.

İlk cümlede "doğru" geometrik bir kavramın adıdır, yani isimdir. İkinci cümlede ise "-e doğru" şeklinde yönelme anlamı katan bir edattır.

Edatlar cümlelere farklı anlamlar katabilir. "Gibi" edatı bu cümlede kesin olmayan, tahmine dayalı bir zaman anlamı oluşturmuştur.

"Pek" sözcüğü, miktar bildiren bir zarftır. Bu cümlede "zeki" sıfatının derecesini (üstünlüğünü) belirttiği için bir sıfatı derecelendirmiştir.

"Taş bina" bir belirtisiz isim tamlamasıdır ve "taş" sözcüğü binanın neyden yapıldığını bildirir, türü isimdir. "Eski bina" ise bir sıfat tamlamasıdır ve "eski" sözcüğü binanın durumunu niteleyen bir sıfattır.

İlk cümlede "başka" sözcüğü "konu" ismini belirsizlik yönünden belirttiği için belgisiz sıfattır. İkinci cümlede ise bir ismin yerini belirsiz olarak tuttuğu için belgisiz zamirdir.

Zarflar; fiilleri, fiilimsileri, sıfatları ve hatta kendi türünden sözcükleri durum, zaman, miktar, yer-yön ve soru bakımından belirten sözcüklerdir.

"İle" sözcüğü cümleye birliktelik, araç, durum gibi anlamlar katıyorsa ve yerine "ve" getirilemiyorsa edattır. Yerine "ve" getirilebiliyorsa bağlaçtır.

İsimlere sorulan "kaçar?" sorusuna cevap veren ve paylaştırma anlamı taşıyan sayı sıfatlarına üleştirme sayı sıfatı denir.

Seslenme, çağırma, sevinç, korku gibi duyguları anlatan sözcüklere ünlem denir.

Varlıkların rengini, durumunu, biçimini bildiren, isme sorulan "nasıl?" sorusuna cevap veren sıfatlara niteleme sıfatı denir. Bu dizede "saç" isminin rengini belirttiği için niteleme sıfatıdır.

İlk cümlede "akşam" bir zaman diliminin adı olarak kullanıldığı için isimdir. İkinci cümlede ise "gelecekler" fiilinin zamanını belirttiği için ("ne zaman?" sorusuna cevap verir) zaman zarfıdır.

Yer-yön bildiren sözcükler (içeri, dışarı, yukarı, aşağı vb.) çekim eki aldıklarında zarf özelliklerini yitirip isim olurlar.

İnsan isimlerinin yerini tutan "ben, sen, o, biz, siz, onlar" sözcükleri kişi (şahıs) zamirleridir.

İlk cümlede "bir" sözcüğü, "soru" isminin sayısını belirttiği için sayı sıfatıdır. İkinci cümlede ise "bir" sözcüğü "sadece" anlamında kullanıldığı için edattır.

Cümleden çıkarıldığında anlamın bozulmadığı "de" ayrı yazılır ve bağlaçtır. Cümleden çıkarıldığında anlamın bozulduğu "-de" ise bitişik yazılır ve ismin bulunma hâl ekidir.

Bir niteleme sıfatının önündeki isim düştüğünde, sıfat o ismin yerine geçerek adlaşır. Cümlede kastedilen "yaralı insan"dır. "İnsan" ismi düşünce "yaralı" sıfatı adlaşmıştır.

Sevinç, korku, şaşkınlık, acı gibi ansızın beliren duyguları veya seslenmeleri bildiren sözcüklere ünlem denir.

Edatlar normalde çekim eki almazlar. Ancak "gibi", "kadar" gibi bazı edatlar iyelik eki gibi çekim eklerini alarak cümlede isim görevinde kullanılabilirler. Bu, ileri düzey bir kuraldır.

Bir ismi soru yoluyla belirten sözcük (hangi yol?) soru sıfatıdır. Bir ismin yerini soru yoluyla tutan sözcük (hangi elbise -> hangisi?) ise soru zamiridir.